Naar hoofdinhoudMoeite met navigeren? Stuur ons feedback!

Invoering van het Duitse kiesstelsel

Idee
14

Het Duitse kiesstelsel is een combinatie van een stelsel van evenredige vertegenwoordiging en een districtenstelsel. Deze twee termen betekenen het volgende:

  • Evenredige vertegenwoordiging: hierin stemmen kiezers op een partij, en het percentage stemmen dat een partij krijgt is hetzelfde als het percentage zetels dat die partij krijgt. De zetels worden gevuld met kandidaten die van tevoren door een partij zijn aangegeven op een lijst. Voorbeeld: Nederland.
  • Districtenstelsel: het land wordt voor de verkiezingen opgedeeld in districten, ieder met een (bijna) gelijk aantal inwoners. Elk district kiest één vertegenwoordiger. De persoon die de meerderheid van de stemmen krijgt, wint de zetel. Voorbeeld: Verenigde Staten.

Het Duitse kiesstelsel combineert deze twee stelsels als volgt: kiezers krijgen twee stemmen. De eerste stem is voor een vertegenwoordiger van hun district, de tweede stem voor een nationale partij. Dan wordt er dus eerst gekeken per district wie de meeste 'eerste' stemmen heeft gehaald, en diegene wordt de vertegenwoordiger van dat district. Nadat alle districtsverkiezingen hebben plaatsgevonden, wordt er gekeken naar de 'tweede' stemmen gekeken, dus de stemmen op nationale partijen. De districtsverkiezingen leveren bijna altijd resultaten op die niet proportioneel (evenredig) zijn: het percentage 'tweede' stemmen zal zeer waarschijnlijk niet overeenkomen met het percentage zetels dat een partij krijgt. Dat zie je vaak in een districtenstelsel (zoals op 19 oktober in Canada, waar de Liberale Partij 39,5% van de stemmen ontving, maar 54% van de zetels). In Duitsland lossen ze dit op door zetels toe te voegen totdat de resultaten wél proportioneel zijn, dus de percentages 'tweede stemmen' overeenkomen met de percentages zetels. De toegevoegde zetels worden gevuld door kandidaten van een van tevoren ingediende lijst.

Voorbeeld: er zijn 5 districten, en in elk district wint de kandidaat van partij A. Van alle kiezers stemt 50% van de mensen op partij A, 40% op partij B, en 10% op partij C. In een districtenstelsel zou partij A 5 van de 5 zetels krijgen, ondanks dat de helft van de mensen het niet met hun eens zijn. Onder het Duitse kiesstelsel zouden de resultaten vervolgens proportioneel gemaakt worden, dus krijgt partij B er 4 zetels bij, en krijgt partij C er 1 zetel bij.

(Klein detail: Duitsland heeft ook een kiesdrempel. Om in het parlement te komen, moet een partij minstens 5% van de 'tweede' stemmen ontvangen. Daar gaat deze discussie dus niét over, voor de duidelijkheid.)

Argument voor

Verschuift invloed van partij(bestuur) naar burger

Wanneer een partijbestuur het niet eens is met een kamerlid, kan het partijbestuur dreigen met het lager plaatsen op de kieslijst. Op die manier heeft een partijbestur (en de fractieleider) veel macht over kamerleden.

Wanneer het parlement bestaat uit via de kieslijst verkozen partijleden en direct verkozen districtvertegenwoordigers, kunnen de districtvertegenwoordigers zich verbaal afzetten tegen hun partij. Hierdoor wordt de macht van partijbesturen en fractieleiders beperkt en wordt de pluriformiteit van geuitte (en dus vertegenwoordigde) meningen in het parlement vergroot.

Reageer

'Best of both worlds'

Nederland hecht zeer aan het principe van evenredige vertegenwoordiging en kijkt zo nu en dan verafschuwd naar de onlogische verkiezingsuitslagen van landen met zo'n raar districtenstelsel. Toch is dat districtenstelsel ook niet zonder voordelen.

De band tussen kiezer en vertegenwoordiger neemt sterk toe. Zodra een kiezer op partij A stemt, verdwijnt die stem in een fractie van, laten we zeggen, 10 personen. Met geen enkele van die 10 heeft de kiezer een directe band. Een mailtje sturen om iets te vragen over het beleid van de partij, een bepaald belang aan te kaarten of iets anders blijft vaak lang onbeantwoord. Waarom? Omdat die 10 geen enkel belang hebben om jouw mailtje te beantwoorden. Je telt slechts voor één stem, en dat is op landelijk niveau niet zo heel veel. Maar zodra bijvoorbeeld regio Nijmegen wordt vertegenwoordigd door één Kamerlid, en jij kaart als Nijmeegse belangengroep voor ondernemers een bepaald belang aan, is het veel meer in het belang van diegene om daarop te reageren en er iets mee te doen, omdat een belangengroep zo 100 stemmen kan betekenen. Hierdoor is alleen al direct contact met een Kamerlid veel beter mogelijk, en zul je zo nu en dan ook je Kamerlid op straat zien of spreken. Kamerleden verdwijnen niet langer in een grote partijfractie in Den Haag, maar zijn mensen met een gezicht met wie je een discussie kunt voeren en wiens debat je kunt bijwonen op je lokale gemeentehuis tijdens verkiezingstijd.

Maar er is natuurlijk ook een nadeel: voor veel mensen in een district zal de vertegenwoordiger niet voor hun belangen opkomen. Rechtse kiezers en een linkse vertegenwoordiger, dat botst natuurlijk. Maar zelfs maakt het de band met de politiek voor hen sterker. De lokale partijafdeling zal natuurlijk proberen tijdens de volgende verkiezing het district te winnen, en daarvoor moet campagne worden gevoerd. Via die partijafdeling, die er veel belang bij heeft dat kiezers terecht kunnen met vragen en zorgen, hebben deze kiezers alsnog een band met de politiek, hoewel deze minder direct is.

Reageer

Argument tegen

Kan zorgen voor verkozen kanditaten waar 75% tegen is

Doordat er veel partijen deelnemen, is het mogelijk dat een kandidaat een district wint met maar een zeer klein aantal van de stemmen. Bijvoorbeeld een kandidaat kan met 25% het grootste aantal stemmen in een district hebben, terwijl vier andere partijen elk 18,75% hebben. Je krijgt dan dus een vertegenwoordiger van een district waar het overgrote deel van de mensen, in dit geval 75%, niet voor heeft gestemd.

Reageer
Rokus Loef

Dit is inderdaad een probleem dat ik ook zag met dit systeem in Nederland. Dit zogeheten 'spoiler effect', waarbij stemmen op een kleinere partij voordelig uitpakt voor de grote partij die je zeker niét wilt, zie je ook...

Reageer

Je verliest proportionaliteit, of krijgt een hele grote Tweede Kamer

Om proportionaliteit te garanderen moet er vaak een groot aantal zetels worden toegevoegd aan de Tweede Kamer. In het Duitse kiesstelsel wordt de helft van de zetels via districten verdeeld, terwijl de andere helft wordt gebruikt om het totale aantal zetels van een partij overeen te laten komen met het percentage stemmen van die partij. Een voorbeeld: stel een Kamer bestaat uit 20 zetels en er zijn 10 districten. In 5 van de 10 districten wint de grootste partij: de VVD, maar de VVD heeft slechts 20% van de stemmen gekregen. Ze zouden dus recht hebben op 4 zetels, maar ze hebben er 5 gewonnen. Ze hebben er dus 1 te veel (dit wordt een overhangzetel genoemd). Om proportionaliteit te garanderen, moeten er zetels aan de Kamer worden toegevoegd om ervoor te zorgen dat hun 5 zetels 20% van het totaal uitmaken. In dit geval zouden er dan 5 zetels aan de Kamer moeten worden toegevoegd zodat het totaal op 25 komt. Dan zijn hun 5 zetels weer 20% van het totale aantal zetels van 25, maar de grootte van de Kamer is wel flink toegenomen. Bovendien is de grootte van de Kamer na iedere verkiezing weer verschillend, afhankelijk van hoeveel stemmen iedere partij heeft gekregen en hoeveel overhangzetels er zijn.

Hoe Duitsland om ging met 'overhangzetels' (de extra zetels bovenop waar je proportioneel recht op zou hebben), was door het te negeren. De overhangzetels mochten dus worden behouden, waardoor proportionaliteit verloren ging. In 2013 heeft het Constitutioneel Hof besloten dat dit ongrondwettelijk was, aangezien dit niet zorgt voor proportionele volksvertegenwoordiging.

Reageer
Rokus Loef

Oftewel, de Tweede Kamer moet onder een systeem als dit groter worden. Of dat erg is valt over te discussiëren, maar het voorstel dat ik doe garandeert proportionaliteit aangezien dat een Nederlands iets is.

Reageer

Amerika-scenario

Een districtensysteem vernietigt kleine one-issue partijen zoals de PvDD en 50+, en creëert een systeem waar slecht 2 of 3 partijen overblijven, waarvan er 1 zelfs de meerderheid zou kunnen hebben. doodssteek voor de Nederlandse democratie.

Reageer

Ingewikkeld voor kiezers

Onze democratie is al vrij complex voor de gemiddelde kiezer, maar dit systeem maakt het nog een stuk lastiger. Je vraagt mensen twee keer te stemmen. Je moet ze uitleggen dat het aantal zetels fluctueert... Ik ben bang dat de complexiteit kiezers nog verder vervreemt van onze democratie.

Reageer
PB G

Zo complex is het niet. Eén iemand vertegenwoordigd je district, en daarnaast heb je een zetelverdeling in de Tweede Kamer. Je stemt op wie je wil dat jou district vertegenwoordigd, en daarnaast stem je op een partij...

2 reacties

Reageer